KAYAR OTOMAT GUIDE BUSH KULLANIMI
Kayar otomatlar Guide bush ile veya Guide bush kullanılmadan çalıştırılabilirler. Guide bush kullanılsa da kullanılmasa da kayar otomatlar torna tezgahlarına kıyasla hassas ve üretken tezgahlardır. Birçok kayar otomat en az 7 eksene ve canlı takım tertibatına sahiptir. Bu nedenle birçok durumda ilave işlemlere gerek olmadan karmaşık parçalar doğrudan teslimata hazır şekilde üretilebilir. Ancak Guide bush ile kayar otomatın tüm yetenekleri ortaya çıkar.
Şekil 1. Kayar otomatlarda guide bush ve pens [1]
Şekil 1’de görülen ve 2 numara ile tanımlanan guide bush yani ana yataklama burcu bir kayar otomatın en önemli parçasıdır. Guide bush ve 1 numarada kullanılan pens tertibatı tezgâh çalışırken senkronize şekilde döner. Pens tertibatı iş parçasını Z yönünde hareket ettirirken guide bush iş parçasını sürekli olarak destekler. Bununla birlikte guide bush sökülerek yani guide bush olmadan da kayar otomat kullanılabilir (Şekil 2). Bu duruma ingilizce Chucker mod denilmektedir.
Şekil 2. Kayar otomatlarda guide bush olmadan kullanımı (Chucker mode) [1]
Şekil 2’de görüldüğü gibi kayar otomatlar, tezgaha ait bazı parçaların sökülüp takılması ile guide bush’lu ve guide bush olmadan kullanılabilirler.
Kayar otomatlar özelikle boy/çap oranı büyüdüğünde çok etkin tezgâhlardır. Çok kısa parçalarda guide bush desteğine gerek olmayabileceğinden guide bush olmadan da kullanılabilirler.
Kayar otomatlar çok hassas imalatlar yapabilir eğer toleranslar büyükse yani parça hassasiyeti az ise Guide bush kullanılmayabilir.
Şekil 3. Kayar otomatlarda kullanılmayan malzeme kısmı [1]
Kayar otomatlar guide bush ile kullanıldığında, pens ile guide bush arasında kalan malzemenin işlenmesi mümkün değildir. Şekil 3’de görüleceği gibi bu işlenemeyen kısım yaklaşık 250-300 mm kadardır. Özellikle malzeme fiyatının yüksek olduğu titanyum malzemelerde bu durum mutlaka dikkate alınmalıdır.
Guide bush, pense kıyasla çok daha hassastır. Bu nedenle guide bush kullanılacaksa işlenen çubuk malzemenin toleransı oldukça önemlidir. Talaşlı imalatta kullanılan çubuk malzemeler sıcak haddelenmiş, soğuk haddelenmiş veya taşlanmış durumda olabilir. Teorik olarak kayar otomatlarda taşlanmış çubuk malzemelerin kullanılması gerekmektedir. Çubuk malzemelerin tolerans değerleri Tablo 1’de verilmiştir.
Tablo 1. Çubuk malzemelerin tolerans değerleri [2-3]İşlem Elde edilebilecek geometrik tolerans Ø20 için ölçüler Taşlama h5, h6 h6: 19,987-20,000 Soğuk haddeleme (Soğuk çekme) h9, h11 h9: 19,948-20,000 Sıcak haddeleme (Sıcak çekme) EN 10060 (DIN 1013)’e göre Kaba: ±0,50 İnce: ±0,20 Kaba: 19,500-20,500
Geometrik toleranslar açısından küçük h toleransı tabloda da görebileceğiniz gibi negatif tolerans değerlerine sahiptir. Soğuk haddelenmiş çubuklar h9 kalitesine sahip olduklarından küçük negatif toleransa sahiptir. Bu nedenle kayar otomatlarda kolayca kullanılabilirler. Bununla birlikte sıcak çekme malzemeler hem pozitif hem de negatif yönde büyük ölçü farklarına sahip olduklarından kayar otomatlarda guide bush ile kullanılamazlar. Ayrıca mutlaka işlenecek malzeme ölçü ve toleransına göre guide bush ölçüsü seçilmelidir.
Kaynaklar
[1] Manurhin K´MX no guide bush version https://www.youtube.com/watch?v=110E48AsRls Erişim tarihi 23.08.2023[2] ISO Geçme Toleransları – TS 1845-2 EN ISO 20286-2 (ISO system of limits and fits)[3] TS EN 10060 -Genel kullanım amaçları için sıcak haddelenmiş yuvarlak kesitli çelik çubuklar – Boyutlar, şekil ve boyut toleransları (Hot rolled round steel bars for general purposes. Dimensions and tolerances on shape and dimensions)